Helend rouwen


Fragment uit "Een onzichtbaar verlies"

Het rouwproces rond kinderloosheid

In het tweede deel van dit boek beschrijf ik het rouwproces dat mensen doormaken wanneer zij hun kinderwens niet op een natuurlijke manier of helemaal niet kunnen vervullen. Een rouwproces treedt op bij verlies en houdt in dat men een dierbaar iemand of kostbaar iets moet loslaten.

Het is mogelijk om te rouwen op een manier die het leven verdiept en verrijkt, waardoor men ondanks het geleden verlies een completer mens wordt. Maar het kan ook zijn dat iemand blijft hangen in het rouwproces en depressief, cynisch of verbitterd raakt. Hierdoor kan het geleden verlies onnodig groter worden. In dit hoofdstuk zal ik verschillende innerlijke mechanismen die het rouwproces kunnen stagneren belichten. Ook ga ik in op de manier waarop het rouwproces een ‘vruchtbaar’ proces kan zijn. Er zijn talloze voorbeelden van mensen die zowel hun worsteling beschrijven als hun groeiproces. Ik hoop dat deze voorbeelden anderen zullen inspireren in het vinden van hun manier van ‘helend rouwen’, en dat zij zodoende in staat zullen zijn deze moeilijke periode op passende wijze af te sluiten. Bij het woord rouwproces denken we in eerste instantie aan afscheid nemen van iemand die is overleden. Wanneer nieuw leven niet verwekt kan worden, blijkt er bij velen een proces op gang te komen dat vergelijkbaar is met het rouwproces rond de dood. Niet iedereen ervaart het kinderloos blijven zo intensief of zo ingrijpend en niet iedereen zal het woord rouwproces toepasselijk vinden voor de eigen ervaringen rond het kinderloos zijn. Voor mijzelf was het indertijd een belangrijke ontdekking en opluchting om te herkennen en te erkennen dat ik me in een rouwproces bevond. En ik weet dat dit voor vele anderen ook zo is. In plaats van te verkeren in een onoverzichtelijke emotionele jungle, werd het me duidelijk dat alle emoties die ik doormaakte gewoon menselijk zijn en horen bij een afscheid dat zo diep ingrijpt in het leven. Dit was enorm troostend en ondersteunend. Er is veel geschreven over rouwprocessen, slechts zelden wordt daarbij verwezen naar ongewenst kinderloos zijn. Miskramen en doodgeboren kinderen komen nog wel eens ter sprake, waarschijnlijk omdat het in deze situaties om een concreet verlies gaat. Hoewel het rouwproces rond de dood en ongewenste kinderloosheid voor een belangrijk deel vergelijkbaar is, vallen ook duidelijke verschillen aan te wijzen. Eén groot verschil is dat het bij het overlijden van een dierbare, iemand fysiek de wereld verlaat en de nabestaanden én de sociale omgeving samen rouwen om iemand die er is geweest. Wanneer men geen kinderen kan krijgen, verliest men iemand die er nog niet is geweest, maar naar wie men wel vurig heeft verlangd. De omgeving is niet direct betrokken bij dit verlies en neemt daarom in de meeste gevallen niet deel aan het rouwproces; men heeft deze onzichtbare ‘dood’ niet meegemaakt. Er is geen rouwaankondiging rondgestuurd en er is geen begrafenis geweest. Juist omdat in dit geval het verlies voor iemand zelf en voor anderen zo onzichtbaar is en mede daardoor dikwijls niet wordt onderkend, kan het onderhuids lang doorwerken en iemands leven langdurig beïnvloeden. Het is heel raar om iets te verliezen wat er nooit is geweest. Je kunt denken: waar doe ik nou zo moeilijk over, ik kan toch gewoon doorgaan met leven zoals ik daarvoor ook deed, toen was ik ook gelukkig! Ogenschijnlijk is er niets aan de hand, maar toch is het leven op alle vlakken totaal veranderd: het zelfbeeld, de relatie, de seksualiteit, contacten met familie en vrienden, met buren en collega’s, boodschappen doen, in de trein zitten, televisie kijken, de zondagse wandeling met allerlei gezinnen om je heen. Het niet hebben van kinderen is net zo levensbepalend als het wel hebben van kinderen. Beide levenssituaties zullen het leven tot aan de dood sterk kleuren. Tijdens mijn eigen rouwroces las ik het boek ‘Lessen voor levenden’ van rouwdeskundige en psychiater E. Kübler-Ross. De fasen in het rouwproces die zij beschreef vind ik nog steeds zeer toepasbaar op het rouwproces rond kinderloosheid. Ik zal nu eerst het rouwproces zoals Kübler-Ross het heeft beschreven in het kort samenvatten; daarna zal ik dit model koppelen aan het specifieke rouwproces rond ongewenste kinderloosheid.