De nieuwe relatie: Een partner mét en een partner zonder kinderen

Veel kinderloze mensen zijn getrouwd met een partner die kinderen heeft uit een eerdere relatie. Dikwijls is men van plan om in deze nieuwe relatie samen nog één of meerdere kinderen te krijgen.
Maar wat als dat niet lukt?

De gezinssituatie kan er dan heel anders uitzien dan je eerst had voorgesteld. De kinderen worden geen halfbroertjes- of zusjes van een gezamenlijk kind, en er is een groot en principieel verschil tussen jullie beiden: de een is biologisch ouder en de ander niet. Deze situatie kan voor de nodige problemen zorgen:
De kinderen (en daarmee de ex-partner) spelen immers vaak een grote rol in het leven van de biologische ouder en daarmee ook in de nieuwe relatie.
In mijn praktijk krijg ik regelmatig mensen te spreken die met deze situatie te maken hebben.

Een aantal thema’s komen naar voren:

  • Grenzen tussen het oude en nieuwe gezin en grenzeloosheid
  • Heb je het recht om grenzen aan te geven?
  • Hoe kun je grenzen aangeven zonder anderen te kwetsen?

Veel conflicten lijken te ontstaan door de onduidelijkheid over grenzen.

Nieuwe relatie voor een biologisch ouder

Het begin van een relatie is een meestal een heerlijke tijd van verliefd zijn en open staan voor elkaar. Je wilt de ander graag deelgenoot maken van jouw leven en als daar al kinderen in aanwezig zijn, vind je het op een gegeven moment waarschijnlijk heel belangrijk om je nieuwe partner aan je kinderen voor te stellen. Je wilt natuurlijk graag dat zij een goede band krijgen. Jij hebt loyaliteitsgevoelens naar je kinderen (en daardoor soms naar je ex) en je probeert je nieuwe relatie daarmee te combineren.
Het is jouw belang dat iedereen het zo goed mogelijk met elkaar kan vinden, zodat de contacten en omgangsregelingen doorgang kunnen vinden.
Je kunt ook samen met je nieuwe partner gaan verlangen naar een kind. Wanneer er dan vruchtbaarheidsproblemen blijken te zijn, raak je intens betrokken bij het hele onderzoek - en behandelingstraject. Toch sta je in een andere positie: jij hebt immers wel al kinderen. Wanneer er uiteindelijk in de nieuwe relatie geen kind komt, betekent dit voor jou een ander verlies dan voor jouw partner. Misschien hoop en verwacht je dat jouw kinderen deze leegte voor de ander zullen kunnen opvullen. Maar wanneer je partner door het rouwproces van kinderlooszijn heengaat, kan die juist, al of niet tijdelijk, problemen hebben met de aanwezigheid van jouw kinderen.
Dit is geen makkelijke situatie. Enerzijds wil je begrip hebben en meeleven met het verdriet van je partner, anderzijds wil jij jouw kinderen deel laten uitmaken van jouw leven.

Nieuwe relatie voor partner zonder kinderen

Wanneer je verliefd wordt op een partner die al kinderen heeft, zul je je moeten aanpassen aan omgangsregelingen en ontwikkelingen die zich buiten jou om hebben gevormd.
Maar je bent verliefd en wilt gewoon alles samen delen, ook de kinderen. Je vindt het waarschijnlijk juist fijn als ze ook van jou gaan houden en als je een band met ze krijgt.
Dikwijls speelt het thema begrenzen aan het begin van de relatie dan ook nog niet zo’n belangrijke rol.
Wanneer je zelf een kinderwens hebt zie je misschien beelden voor je van deze toekomstige halfbroertjes en zusjes van jouw kinderen. Maar de hele situatie verandert wanneer er vruchtbaarheidsproblemen optreden of jouw kinderwens definitief niet vervuld wordt.
Dan kan opeens een principiële scheidingslijn voelbaar worden, dwars door de gezinssituatie heen: jij bent niet de biologische ouder, jouw partner is dat wel. Bovendien ben je alleen in het rouwproces. Het kan heel goed zijn dat de aanwezigheid van de kinderen (tijdelijk) moeilijk(er) te verdragen is. Ook kun je bepaalde gevoelens van concurrentie of jaloezie gaan voelen naar de ex-partner, die immers wel biologisch ouder is. Die deelt iets met jouw partner wat jij niet zult delen.
Wanneer je in de rouw bent, heb je te maken met zoveel sterke emoties, dat je makkelijk overgevoelig kunt raken. In tijd van rouw is het belangrijk om rust en aandacht voor jezelf te hebben. De aanwezigheid van kinderen kan nu teveel zijn. Daarnaast zorgt kinderloosheid dikwijls voor allerlei spanningen binnen de (seksuele) partnerrelatie en is het dus juist belangrijk om samen tijd te hebben voor deze nieuw ontstane situatie.

Nieuwe situatie vraagt om nieuwe grenzen

Het is goed om te beseffen dat er principieel iets verandert op het moment dat duidelijk wordt dat de nieuwe relatie kinderloos zal blijven. De kinderloze persoon kan het gevoel hebben dat alle relaties nu anders zijn: de relatie met de partner, met de kinderen van de partner, met de schoonfamilie en met de ex van de partner.
Deze nieuwe situatie vraagt om nieuwe beslissingen en afspraken. Passende en reële grenzen zijn hierbij onmisbaar. Deze grenzen kunnen gaan over de verdeling van de tijd tussen het leven met en zonder kinderen in het dagelijks leven, in de weekenden en in de vakanties. Maar ze kunnen ook gaan over de ruimte die de ex-partner krijgt binnen de nieuwe gezinssituatie.
Het is lastig om vanuit de meestal wat grenzeloze beginsituatie nu grenzen te gaan aanbrengen. De kinderloze partner ziet zichzelf gauw als onvriendelijk, egoïstisch en onsympathiek. Men stelt hierbij hoge eisen aan zichzelf: ‘wat je eerst aankon moet je daarna ook aankunnen. Wat je eerst best wel leuk en aantrekkelijk vond moet je zo blijven vinden. Je gaat nu niet na al deze tijd opeens lastig doen.’ Bovendien wil je niet ook nog je partner kwijtraken door nieuwe aanpassingen te gaan verlangen.
Begrenzingen worden inderdaad gauw opgevat als onvriendelijk. Er zit een ‘nee’ in verpakt, dat is ook zo. Toch zijn grenzen onmisbaar en een belangrijke vorm van zowel goede zelfzorg als zorg voor de totale situatie. Een probleem is dat mensen hun grenzen vaak pas gaan voelen naarmate deze (veelvuldig) zijn overschreden. En dan komen onvermijdelijk gevoelens van irritatie en boosheid de kop op steken. Soms is het dan te laat om nog met objectiviteit en kalmte over de veranderde situatie te kunnen spreken.
Sommige mensen voelen zich erg schuldig over het hebben van grenzen. Zij moeten van zichzelf alles aankunnen en alles leuk vinden. Zij hopen soms dat hun partner op de een of andere manier voor hun grenzen zal zorgen, zodat zij er zelf niet over hoeven te beginnen. En kunnen dan boos worden als dit niet zo blijkt te zijn.
Ook kunnen kinderloze mensen bang zijn om grenzen met betrekking tot kinderen aan te geven omdat ze dan bang zijn veroordeeld te worden als kindonvriendelijk.
Voor de partner met kinderen kan het verdriet en de gevoeligheid van de ander bedreigend zijn: Kan de oude situatie nu wel gehandhaafd worden?
Natuurlijk heb je het liefst dat jouw kinderen te allen tijde welkom zijn en zich helemaal thuis kunnen voelen bij jou. En hoewel je graag kinderen had gehad met je nieuwe partner, kun jij je nooit voorstellen hoe het is om kinderloos te zijn, want jij hebt immers wel kinderen. Het rouwproces van je partner kan je gaan irriteren, of je vind dat het te lang duurt. Misschien vind je het lastig om rekening te houden met je partners gevoeligheid ten opzichte van kinderen in het algemeen, en jouw kinderen in het bijzonder. Dit is ook niet leuk en zeker niet makkelijk.

Handreikingen

Het is goed om te beseffen dat jullie echt in een andere positie verkeren.
Er zijn nuttige vragen om bij stil te staan:
Jullie relatie is kinderloos. Wat hebben jullie nodig aan tijd voor elkaar tijdens het dagelijks leven, tijdens weekenden en tijdens vakanties? Hebben jullie daar dezelfde ideeën over en gelijke behoeftes of zijn die anders? Kunnen jullie afspraken maken die aan beiden recht doen. Mag je je als niet biologische ouder bemoeien met de opvoeding? Hoe denken jullie daar eigenlijk over? Het kan heel behulpzaam zijn over dit soort onderwerpen te praten op rustige momenten en niet in de hitte van de strijd. Het zijn belangrijke en interessante onderwerpen.
Dit is gevoelig terrein voor beide partners. Het gaat er helemaal niet om dat iets of iemand goed of fout is. Het gaat om het herkennen en erkennen van de verschillen die er zijn, en die er altijd zullen blijven. Men zal samen een weg moeten zoeken tussen het leven met en zonder kinderen in. Dit betekent ook af en toe opnieuw de situatie bekijken: zijn de gevoeligheden en bijbehorende behoeftes hetzelfde of is nu een andere vorm meer passend?
Het is een ware kunst om open en constructieve gesprekken te voeren over zulke gevoelige onderwerpen.